Του Λύσανδρου Γεωργιάδη
Σήμερα, 25 Μαΐου, γιορτάζεται η «παγκόσμια ημέρα ποδοσφαίρου», όπως ανακηρύχθηκε η 25η Μαΐου κάθε έτους, σύμφωνα με σχετικό ψήφισμα που ενέκρινε η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, στις 7 Μαΐου 2024.
Με το ψήφισμα αναγνωρίζεται «η παγκόσμια απήχηση του ποδοσφαίρου και ο αντίκτυπός του σε διάφορους τομείς, μεταξύ των οποίων το εμπόριο, η ειρήνη και η διπλωματία, καθώς και το γεγονός ότι το ποδόσφαιρο δημιουργεί έναν χώρο συνεργασίας και ότι, πέρα από την ψυχαγωγική του διάσταση, αποτελεί μια παγκόσμια γλώσσα που μιλιέται από ανθρώπους κάθε ηλικίας, υπερβαίνοντας εθνικά, πολιτισμικά και κοινωνικοοικονομικά σύνορα και προσφέροντας έναν κοινό χώρο όπου, άνθρωποι με διαφορετικές καταβολές, συναντώνται για να προάγουν την αμοιβαία κατανόηση, την ανεκτικότητα, τον σεβασμό και την αλληλεγγύη».
Το ποδόσφαιρο, παγκοσμίως, είναι το πιο δημοφιλές άθλημα, «ο βασιλιάς των σπορ». Έχει πάρα πολλούς φίλους, όμως έχει και «εχθρούς». Λιγότερους ασφαλώς, αλλά φανατικούς. Ιδιαίτερα στο χώρο των διανοουμένων και - ακόμη πιο πολύ - των «διανοουμενιζόντων».
Η σχέση διανόησης και ποδοσφαίρου δεν υπήρξε ποτέ φιλική . Η συνήθης επιδεικτική αδιαφορία των διανοουμένων υπέκρυπτε πάντοτε καταφρόνηση και απαξία . Έδειχναν να θεωρούν αδιανόητο να «μολυνθεί» η υψηλή τους τέχνη από ένα παιχνίδι «λαϊκό έως χυδαίο», «μια πρωτόγονη δραστηριότητα για αγροίκους ή ηλιθίους». Από τον δικό μας Ευριπίδη που έγραφε πως «κακών γαρ όντων μυρίων καθ’ Ελλάδα, ουδέν κάκιον εστιν αθλητών γένους», αποκηρύσσοντας συλλήβδην τη «φάρα» των αθλητών, μέχρι τον Σέξπηρ στο «Βασιλιά Ληρ», που βάζει στο στόμα του Δούκα του Κεντ τις πιο βαριές βρισιές για να απευθυνθεί στο φουκαρά τον Οσβάλντο, έναν δούλο και, αφού τον αποκαλεί «ανάξιο», «κοπρίτη», «μασκαρά», καταλήγει με την έσχατη προσβολή «you,base football player », δηλαδή «εσύ, τιποτένιε ποδοσφαιριστή» .
Αλλά και πιο σύγχρονοι άνθρωποι του πνεύματος δεν φειδωλεύτηκαν απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς για το άθλημα του ποδοσφαίρου και όσους ασχολούνται με αυτό. Όμως, παράλληλα, δεν έλειψαν και εκείνοι οι άνθρωποι των γραμμάτων και των τεχνών που, όχι μόνο δεν απέστρεψαν το πρόσωπό τους (και το «εργαλείο» της τέχνης τους) από το ποδόσφαιρο, αλλά και με πρόθεση τιμητική το φιλοξένησαν στα δημιουργήματά τους.
Η παρακάτω αναφορά είναι ενδεικτική. Από επιφανείς ξένους Αλμπέρ Καμί ( «ό,τι σπουδαιότερο έμαθα περί ηθικής, μου το δίδαξε το ποδόσφαιρο»), Αντρέ Μορουά («Ιωβηλαίο του Γαλλικού ποδοσφαίρου»), Πιερ ντε Κουμπερτέν(«Η ηθική και κοινωνική αξία του ποδοσφαίρου»), Πιερ Πάολο Παζολίνι («Ρεπορταζ για το θεό των γηπέδων»), Πέτερ Χάντκε(«Ο κόσμος στο ποδόσφαιρο»), Κριστιάν Μπρομπερζέ («Ποδόσφαιρο : σύμβολα, αξίες, φίλαθλοι»), Βιμ Βέντερς και Τζον Χιούστον(«Η αγωνία του τερματοφύλακα πριν το πέναλτυ» , «Η απόδραση των 11»).
Ανάμεσα στους Έλληνες διανοούμενους που ύμνησαν το ποδόσφαιρο ή εμπνεύστηκαν στο έργο τους από αυτό : Καζαντζάκης(«Δίπλωμα ανθρώπου», Ήτον-Ταξιδιωτικά) , Γιάννης Ρίτσος(«Οι γειτονιές του κόσμου»), Μάνος Χατζιδάκης («Αιώνιο πάθος -μια μπαλάντα για τον Τζορτζ Μπεστ»), Μανόλης Αναγνωστάκης («Σελίδες από την ποδοσφαιρική αυτοβιογραφία μου» , «Άγιαξ για πάντα»), Μένης Κουμανταρέας («Η φανέλα με το 9»), Νίκος Καρούζος («Αγχώδης εμπειρία»), Νίκος Εγγονόπουλος («Στην κοιλάδα με τους ροδώνες»), Ανδρέας Εμπειρίκος(«Η σήμερον ως αύριον και ως χθες»).
Είναι αλήθεια, το ποδόσφαιρο βρίσκεται πολύ συχνά στη θέση του κατηγορουμένου. Όμως, αρνείται πεισματικά την ενοχή του. Και, προφανώς, δικαιούται να αξιοποιεί ως «συνηγόρους υπεράσπισης» τους παραπάνω διακεκριμένους εκπροσώπους της διανόησης. Και οι άλλοι, οι πολέμιοί του , δικαιούνται ασφαλώς και αυτοί να έχουν την άποψή τους, αν και αρκετοί από αυτούς είναι βέβαιο πως, επειδή διστάζουν να «εκτεθούν» και να γίνουν ένα με την «πλέμπα» των γηπέδων, εκτονώνουν παιδικά απωθημένα παρακολουθώντας συστηματικά (αλλά κρυφίως) τους αγώνες από την ασφάλεια του καναπέ τους…
Εν τέλει, όπως κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα και, μάλιστα, τόσο μαζική, το ποδόσφαιρο περιέχει δυναμική τόσο για το καλό όσο και για το κακό . Η ουσία είναι ποιος και με ποιον τρόπο ελέγχει αυτή τη δυναμική, προς τα πού την κατευθύνει, στην υπηρεσία τίνων συμφερόντων τη θέτει . Δεν φταίει λοιπόν το ποδόσφαιρο ως άθλημα, για το αν κάποιοι το καπηλεύονται. Φταίει όσο φταίει και η μορφίνη που μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως θαυματουργό αναλγητικό, αλλά και ως ναρκωτικό.
Σε όσους αμφισβητούν την ομορφιά του ποδοσφαίρου, όσοι το αγαπάμε τούς θυμίζουμε πως κανείς μας δεν αποκήρυξε την «τέχνη» επειδή κάποιοι εκπρόσωποί της (όχι λίγοι, κατά καιρούς) ευλόγησαν τυράννους και δικτάτορες. Και τους καλούμε να ακούσουν το τραγούδι «Αρχίζει το ματς», με το οποίο ο αείμνηστος Λουκιανός Κηλαηδόνης, πρόσφερε σε όλους εμάς, τους φίλους του ποδοσφαίρου, και ένα μουσικό «παράσημο»: https://youtu.be/dMC0-BW-MMg?si=CeidHsvcRfjDAND5